Aici comenti eus giai nau, su Sardu est una lìngua bipolari. Su Maistu de sa linguistica sarda, Max Leopold Wagner su tedescu, at fatu connosci a su mundu sa lìngua nosta. Wagner, lòmpiu in Sardìnnia po studiai su Sardu, at nau chi sa lìngua nosta tenit duas bariedadis mannas: su Sardu campidanesu (C) in su Cabu de giossu de sa Sardìnnia e su Sardu logudoresu/nugoresu (L) in sa Sardìnnia de mesu e in Cabu de susu.
Su Sardu campidenesu est fueddau de Casteddu finsas a Aristanis. Is linguistas nant chi fait a ddu partziri in d-unas cantu sutabariedadis (it. “sub varianti”): 1. Campidanesu de Casteddu (fueddau in: Casteddu, Cabuderra, Santu Perdu, Sarrocu, Domu de Maria, Teulada e a s’atra parti in Crabonaxa); 2. Campidanesu de mesu (fueddau in: Pirri, Pauli, Ceraxus, Cuartùciu, Cuartu, Biddesartu e artziat, passendi po unu tretu strintu meda, finsas a Tuilu e Nuragus); 3. Campidanesu de Scurigadroxu (chi de Assèmini lompit finsas a Aristanis truessendi su Campidanu de mesu e sa Marmidda); 4. su Maurreddinu (fueddau in totu su Surcis); 5 s’Ollastrinu (est sa fueddada campidanesa de s’Ollastra); 6. su Sarrabesu (chi est fueddau in Murera, Biddeputzi e Santu ‘Idu); 7. su Campidanesu de làcana (o brabaxinu de giossu)(fueddau in is biddas de su Gennargentu de giossu: Austis, Sòrgono, Desulo, Tonara, Aritzo, Samugheo, Làconi, Atzara, Miana e Ortueri).
Su Sardu logudoresu/nugoresu est fueddau in sa Sardìnnia de mesu (Brabaxa de Ollolai, Nugoresu e Brabaxa de Bitzi) e in sa Sardìnnia de susu (Logodoru, Meilogu, Terranoa e Luras). Est partziu in d-unu muntoni de sutabariedadis: 1. truma de Fonne-Ollolai o (brabaxinu schetu)(fueddau in: Ollolai, Ovodda, Gavoi, Fonne, Lodine, Mamujada, Ortzai, Ulìana e Orgosolo); 2. Logodoresu de giossu o de làcana (fueddau in: Abbasanta e Bilartzi); 3. Logudoresu de mesu (fueddau in: Macumere, Nùcoro; Thiniscole; Durgali); 4. Logodoresu de Scurigadroxu (fueddau in: Cullieri, Bonolva, Patada); 5. Logudoresu de susu (fueddau in: Sènnori, Otieri, Thiesi).
Intra de Sardu campidanesu e Sardu logudoresu nci funt unas cantu diferèntzias:
- in s’oponidura masculinu/femininu de s’artìculu definidori prurali, biues chi su Sardu campidanesu tenit <is> (chi balit po masculinu e femininu), esempru: is òminis; is fèminas; mentras su Sardu logudoresu distinghit ancora intra de
(masculinu) e <sas> (femininu), esempru: sos òmines; sas fèminas; - in is bessidas de is nòminis singularis ddoi est s’oponidura intra de Sardu campidanesu e Sardu logudoresu: domu (C)/domo (L); cani (C)/cane (L); meri (C)/mere (L); merii (C)/merie (L); nii (C)/nie (L); dii (C)/die (L) e aici nendi….
Po ndi sciri de prus (bibliografia):
-
-
- Wagner.M.L.; La Lingua sarda; Ilisso.
- Puddu Mario; Istoria de sa limba sarda; Domus de janas.
- Lèpori Antonio; Gramàtiga sarda po is campidanesus; Ed. Dessì.
- Blasco Ferrer Eduardo; Pro domo; Condaghes.
- Blasco Ferrer Eduardo; Linguistica sarda: storia metodi e problemi; Condaghes.
- Blasco Ferrer Eduardo; Glossario di linguistica sarda; CUEC.
-
(Is librus inditaus in custu giassu Internet ddus agatais me in sa Biblioteca Comunali de Siddi e su Comunu ddus at comporaus cun su dinai de sa lei nr 482/1999).





